Çatışmalar, Yakınsamalar ve Sinerjiler: DTÖ Balıkçılık Sübvansiyonu Müzakerelerinde BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları

İçindekiler

1. Giriş: Zararlı Balıkçılık Sübvansiyonları Sorunu

Bu analiz, uluslararası ticaret hukuku ile çevresel sürdürülebilirliğin kritik kesişim noktasını, Dünya Ticaret Örgütü'nün (DTÖ) balıkçılık sübvansiyonları üzerindeki uzun süren müzakerelerini temel bir vaka çalışması olarak kullanarak inceliyor. Temel sorun, aşırı avlanmaya, aşırı kapasiteye ve yasa dışı, bildirilmemiş ve düzensiz (YBD) balıkçılığa katkıda bulunan, özellikle de SKA 14.6 olmak üzere Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA'lar) ile doğrudan bir çatışma yaratan hükümet sübvansiyonları etrafında dönüyor.

2. Temel Çatışma: Ticaret Hukuku ve Sürdürülebilirlik Amaçları

Temel gerilim, genellikle sübvansiyonlarla kolaylaştırılan serbest ticaret ilkeleri ile sürdürülebilir kaynak yönetimi zorunluluğu arasında yatmaktadır. Ticareti çarpıtan sübvansiyonları azaltmak için tasarlanan DTÖ kuralları, tarihsel olarak çevresel zarara neden olanları etkili bir şekilde disipline etmekte zorlanmıştır.

2.1 Balıkçılıkta Müştereklerin Trajedisi

Doğal balık stokları klasik ortak havuz kaynaklarıdır. H. Scott Gordon tarafından ortaya konulan ve daha sonra Garrett Hardin'in "Müştereklerin Trajedisi" ile ifade edildiği gibi, hiçbir balıkçının stokları korumak için ekonomik bir teşvici yoktur, çünkü faydalar paylaşılırken maliyetler kişiseldir. Bu, düzenleme olmaksızın kaçınılmaz olarak aşırı sömürüye yol açar.

2.2 Aşırı Avlanmada Sübvansiyonların Rolü

Yakıt, gemi inşası veya modernizasyon için olanlar gibi zararlı sübvansiyonlar, operasyonel maliyetleri yapay olarak düşürür ve balıkçılık kapasitesini artırır. Bu sübvansiyonlar, filoların uzak, kârsız sularda faaliyet göstermesini sağlar ve sürdürülemez uygulamaların yaşayabilirliğini uzatır. FAO (2020), deniz stoklarının %35'inin aşırı avlandığını ve yaklaşık %60'ının maksimum sürdürülebilir şekilde avlandığını bildirmektedir.

3. DTÖ Müzakereleri: Bir Vaka Çalışması

SKA 14.6 tarafından yetkilendirilen DTÖ müzakereleri, belirli zararlı balıkçılık sübvansiyonu biçimlerini yasaklamayı amaçlamaktadır. Bu müzakereler, çevresel hedeflerin çok taraflı ticaret kural yapımına entegre edilmesinin pratik bir testini temsil etmektedir.

3.1 Reform için Ekonomik Argümanlar

Dünya Bankası'nın "Batık Milyarlar" raporu da dahil olmak üzere çalışmalar, küresel balıkçılığın kötü yönetim nedeniyle yılda on milyarlarca ABD doları kaybettiğini tahmin etmektedir. Zararlı sübvansiyonların ortadan kaldırılması, stokların iyileşmesine, daha yüksek sürdürülebilir verime ve daha büyük uzun vadeli ekonomik faydalara yol açacaktır. TEEB raporu (2010) yıllık 50 milyar dolarlık kayıp tahmin etmiştir.

3.2 Politik Engeller ve Kısa Vadeli Maliyetler

Uzun vadeli kazançlara rağmen, hükümetler acil politik baskılarla karşı karşıyadır. Sübvansiyonların kaldırılması, bağımlı topluluklarda kısa vadeli kârları, işleri ve gıda güvenliğini tehdit etmektedir, özellikle de ekonomik krizler (örneğin pandemi, Ukrayna savaşı) sırasında. Bu, tek taraflı eylemin politik olarak maliyetli olduğu, bağlayıcı bir çok taraflı anlaşmayı gerektiren bir "mahkum ikilemi" yaratmaktadır.

4. Temel Kavrayışlar ve İstatistiksel Genel Bakış

Temel Kavrayış: Sübvansiyon reformu için ekonomik mantık sağlamdır, ancak sürekli olarak kısa vadeli politik ekonomi faktörleri ve DTÖ'de çok taraflı mutabakat oluşturmanın yapısal zorlukları tarafından geçersiz kılınmaktadır.

5. Analitik Çerçeve ve Vaka Örneği

Çerçeve: Sübvansiyon-Sürdürülebilirlik Matrisi
Belirli sübvansiyonları analiz etmek için iki eksenli bir matris kullanılabilir:

1. X-Ekseni: Balıkçılık Kapasitesi/Maliyeti Üzerindeki Etki. "Kapasite Artırıcı/Maliyet Azaltıcı"dan "Nötr veya Kapasite Azaltıcı"ya.
2. Y-Ekseni: Sürdürülebilirlik Sonuçlarına Bağlantı. "Açıkça Zararlı"dan (örneğin, YBD gemileri için yakıt sübvansiyonları) "Açıkça Faydalı"ya (örneğin, izleme veya stok restorasyonu için sübvansiyonlar).

Vaka Örneği: Yakıt Sübvansiyonları
Konumlandırma: Kapasite artırıcı eksende yüksek; zararlı eksende yüksek.
Analiz: Değişken maliyeti doğrudan düşürerek, uzatılmış seferlere ve marjinal alanlarda balıkçılığa olanak tanır. Büyük ölçekli, uzak su filolarına orantısız fayda sağlar ve sıklıkla YBD balıkçılığı ile bağlantılıdır. Yasaklanması, DTÖ görüşmelerinde geçim kaygılarını gerekçe gösteren büyük sübvansiyon veren ülkeler tarafından karşı çıkılan merkezi ve tartışmalı bir noktadır.

6. Teknik Detaylar ve Ekonomik Modelleme

Temel ekonomik sorun, biyoekonomik bir Gordon-Schaefer modeli kullanılarak modellenebilir. Temel ilişki, açık erişim dengesinin toplam gelirin toplam maliyete eşit olduğu noktada gerçekleştiğini gösterir. Sübvansiyonlar ($s$), çaba birim maliyetini ($c$) düşürerek maliyet eğrisini aşağı kaydırır.

Temel Denklemler:

• Sürdürülebilir Verim: $Y = rX(1 - X/K)$; burada $r$ içsel büyüme oranı, $X$ biyokütle, $K$ taşıma kapasitesidir.
• Açık Erişim Dengesi: $p \cdot Y(E) = (c - s) \cdot E$; burada $p$ fiyat, $E$ balıkçılık çabası, $c$ çaba birim maliyeti, $s$ birim çaba başına sübvansiyondur.

Zararlı bir sübvansiyonun ($s > 0$) devreye girmesi, $(c - s)$'yi azaltarak daha yüksek bir denge çabası seviyesi $E_{OA}$ ve daha düşük bir denge biyokütlesi $X_{OA}$'ya yol açar ve sistemi Maksimum Sürdürülebilir Verim (MSY) noktasından daha da uzaklaştırır. Dünya Bankası modeli, dinamik kaybı nicelendirir: optimal yönetim altındaki balıkçılığın net bugünkü değeri ile mevcut, sübvansiyonlu açık erişim senaryoları arasındaki fark, "batık milyarlar" rakamına ulaşır.

Grafik Açıklaması: Kavramsal bir grafik iki eğri gösterecektir: (1) Sürdürülebilir Verim (tepe şeklinde) ve (2) Toplam Maliyet (doğrusal, çabayla artan). Toplam Gelir eğrisi (fiyat * verim) ile Toplam Maliyet eğrisinin kesişimi açık erişim çabasını belirler. Bir sübvansiyon, maliyet eğrisini orijin etrafında aşağı döndürerek, daha yüksek, daha yıkıcı bir çaba seviyesinde yeni bir kesişime yol açar ve "balık için yarışı" grafiksel olarak gösterir.

7. Gelecekteki Uygulamalar ve Araştırma Yönleri

1. Dijital İzleme ve Uygulama: Gelecekteki anlaşmalar, Global Fishing Watch gibi kuruluşların önerdiği gibi, YBD ile bağlantılı sübvansiyonlara karşı kuralları uygulamak için otomatik tanımlama sistemleri (AIS), elektronik izleme ve av belgelendirmesi için blockchain gibi teknolojilerden yararlanmalıdır.

2. Yeşil Kutu Sübvansiyonları: Araştırmalar, sürdürülebilirliği destekleyen, örneğin veri toplama, deniz koruma alanı yönetimi veya balıkçıların alternatif geçim kaynaklarına geçişi için "iyi" sübvansiyonları (DTÖ'nün tarımdaki Yeşil Kutusu gibi) tasarlamaya ve teşvik etmeye odaklanmalıdır.

3. Disiplinlerarası Hukuki-Ekonomik Modeller: Oyun teorisini (müzakere dinamiklerini modellemek için), ekonometriyi (sübvansiyon etkilerini nicelleştirmek için) ve hukuki analizi (kesin, boşluk içermeyen disiplinler taslağı hazırlamak için) birleştiren entegre modeller geliştirmek çok önemlidir.

4. Karbon ve Biyoçeşitlilik Kredilerine Bağlantı: Sürdürülebilir balıkçılık yönetiminin, yükselen mavi karbon veya biyoçeşitlilik pazarlarında doğrulanabilir kredileri nasıl oluşturabileceğini ve sübvansiyon kaldırımını dengelemek için olumlu bir finansal akış yaratabileceğini keşfetmek.

8. Kaynakça

1. FAO. (2020). The State of World Fisheries and Aquaculture 2020. Roma.
2. Gordon, H. S. (1954). The Economic Theory of a Common-Property Resource: The Fishery. Journal of Political Economy, 62(2), 124-142.
3. Hardin, G. (1968). The Tragedy of the Commons. Science, 162(3859), 1243-1248.
4. TEEB. (2010). The Economics of Ecosystems and Biodiversity: Mainstreaming the Economics of Nature. Sentez Raporu.
5. World Bank. (2017). The Sunken Billions Revisited: Progress and Challenges in Global Marine Fisheries. Washington, D.C.
6. WTO. (2022). Agreement on Fisheries Subsidies. WT/MIN(22)/W/22.
7. Sumaila, U. R., vd. (2019). Updated estimates and analysis of global fisheries subsidies. Marine Policy, 109, 103695.

9. Uzman Analizi: Temel Kavrayış, Mantıksal Akış, Güçlü ve Zayıf Yönler, Uygulanabilir Öngörüler

Temel Kavrayış: DTÖ balıkçılık sübvansiyonu destanı, çevreciler ile serbest tüccarlar arasındaki basit bir hikaye değildir; bu, rasyonel, kısa vadeli ulusal çıkarların, işbirliği için ekonomik veriler açıkça olumlu olsa bile, kolektif uzun vadeli hayatta kalmayı sistematik olarak nasıl baltaladığının acımasız bir açıklamasıdır. Makale, sorunun özünü doğru bir şekilde tespit ediyor: sübvansiyonlar politik bir narkotiktir, anında bağımlılık yaratırken kaynak tabanını zehirler. Gerçek çatışma, politik döngüler ile ekolojik döngüler arasındadır.

Mantıksal Akış: Argüman kusursuz bir şekilde ilk ilkelerden—Müştereklerin Trajedisi'nden—belirli piyasa çarpıklığına (sübvansiyonlar), ardından kurumsal başarısızlığa (DTÖ'nün mücadelesi) doğru ilerliyor. Mevcut durumun çarpıcı, nicelleştirilebilir bir suçlaması olarak ekonomik kayıp tahminlerini (50 milyar $+) etkili bir şekilde kullanıyor. Akış, dağıtım sorununa daha fazla vurgu yapılmaması nedeniyle hafifçe tökezliyor: Bu zararlı sübvansiyonlardan asıl yararlananlar hangi ülkeler ve hangi şirket filolarıdır? U. Rashid Sumaila gibi araştırmacıların verileri, bu harcamaya bir avuç büyük ekonominin hakim olduğunu göstermektedir.

Güçlü ve Zayıf Yönler: Gücü, kristal berraklığındaki ekonomik mantığı ve klasik kaynak ekonomisine dayanmasıdır. Zayıflığı, birçok hukuki-ekonomik analizde ortak olan, ham güç politikalarının yeterince takdir edilmemesidir. Makale, DTÖ'yü bir kolektif eylem sorununu çözmek için tarafsız bir forum olarak ele alıyor. Gerçekte ise, Çin, AB ve ABD gibi büyük sübvansiyon verenlerin örneklediği güç asimetrilerinin herhangi bir anlaşmanın hızını ve kapsamını belirlediği bir arenadır. 2022 DTÖ anlaşması, tarihi olmasına rağmen, bunun bir kanıtıdır—gelişmekte olan ülkeler için geçiş istisnaları ve daha zayıf uygulama ile sulandırılmıştır, tam da politik ekonominin öngördüğü gibi.

Uygulanabilir Öngörüler: 1) Engelleyicileri Atlayın: "İstekli Koalisyonlarını"—kararlı ülkeler arasında bölgesel veya sektörel anlaşmaları, ticari tercihleri kaldıraç olarak kullanarak, geride kalanları baskı altına alacak somut gerçekler yaratmak için—savunun. 2) Parayı Takip Edin: STK'ları ve finansal araştırmacıları, sübvansiyon akışlarını YBD balıkçılığına karışan belirli şirketlere ve gemilere kamuya açık bir şekilde haritalandırarak, yararlanıcılar ve hükümetler için itibar ve yasal riskler yaratmada destekleyin. 3) Stratejik Olarak Dava Açın: En aşırı sübvansiyonlara meydan okumak ve yasal açıklığı zorlamak için mevcut DTÖ kurallarını (örneğin, ciddi zarar veren sübvansiyonlarla ilgili SCM Anlaşması Madde 5) veya Serbest Ticaret Anlaşmalarındaki çevre bölümlerini kullanmayı araştırın. 4) Anlatıyı Yeniden Çerçeveleyin: Onlara "balıkçılık sübvansiyonları" demeyi bırakın. "Aşırı Avlanma Sübvansiyonları" veya "Deniz Tükenişi Sübvansiyonları" deyin. Dilde siyasette önemlidir. Hedef sadece bir anlaşma değil; okyanusları tüketmek için ödemenin, bir nehri kirletmek için ödemek kadar sosyal olarak zehirli hale geldiği bir paradigma değişimidir.